هرات تقریبا به شکل یک چهارضلعی بزرگ دیده می‌شود. خیابان‌ها از داخل شهر به سوی دروازه‌ها امتداد یافته‌اند، ارگ در بخش جنوبی برجسته است و مسجد جامع در بخش شمال‌شرقی شهر مشخص شده است. بیرون حصار نیز تاکستان‌ها، باغ‌ها و زمین‌های زراعتی بخش بزرگی از پیرامون شهر را پوشانده‌اند.

هرات هنوز یک شهر محصور بود

یکی از مهم‌ترین چیزهایی که این نقشه نشان می‌دهد، حصار کامل شهر است. کتابخانه کنگره نیز در توضیح نقشه به استحکامات چشمگیر هرات و طرح تقریبا مربعی شهر اشاره کرده است. دیوارهایی که در آن زمان شهر را احاطه کرده بودند، بعدها از میان رفتند و در بسیاری از بخش‌ها جاده‌ها و بلوارهای امروزی جای آن‌ها را گرفتند.

ارگ در نقشه کاملا مشخص است

در بخش جنوبی نقشه، ارگ هرات با عنوان «The Ark» مشخص شده است. کتابخانه کنگره توضیح داده که این نام از واژه فارسی «ارگ» گرفته شده و بخش جنوبی و مهم ارگ آن زمان همچنان پابرجا بوده است. قلعه‌ای که امروز با نام قلعه اختیارالدین شناخته می‌شود، هنوز یکی از اصلی‌ترین نشانه‌های تاریخی هرات است.

مسجد جامع در شمال‌شرق شهر

مسجد جامع هرات نیز در نقشه دیده می‌شود. نقشه‌نگار آن را با عنوان «Jumma Musjid» ثبت کرده است. موقعیت مسجد در شمال‌شرقی شهر قدیم نشان می‌دهد که چگونه بناهای اصلی مذهبی، بازارها، راه‌ها و استحکامات شهر در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند.

هرات در میان باغ‌ها و تاکستان‌ها

شاید زیباترین بخش نقشه، بیرون دیوارهای شهر باشد. نقشه مناطق بزرگی از تاکستان، باغ و زمین زراعتی را در اطراف هرات نشان می‌دهد. کتابخانه کنگره نیز در شرح این سند به گستردگی تاکستان‌های اطراف شهر اشاره کرده است. این بخش از نقشه تصویری روشن از رابطه هرات قدیم با باغداری و کشاورزی اطراف آن ارائه می‌کند.

نقشه در سال جنگ میوند منتشر شد

سال ۱۸۸۰ آخرین سال جنگ دوم افغانستان و بریتانیا بود. در همان سال، ایوب خان که در هرات قدرت داشت، نیروهای خود را به سوی قندهار برد و در ۲۷ جولای نیروهای بریتانیایی را در نبرد میوند شکست داد. انتشار این نقشه نیز با علاقه گسترده آن زمان در بریتانیا به افغانستان و رویدادهای جنگ ارتباط داشت. جیمز وایلْد نقشه‌های زیادی را بر اساس موضوعات مهم سیاسی و نظامی روز منتشر می‌کرد.

جیمز وایلْد که بود؟

جیمز وایلْد دوم، متولد ۱۸۱۲ میلادی، از نقشه‌نگاران شناخته‌شده بریتانیا در سده نوزدهم بود. او پس از تحصیل در آکادمی سلطنتی نظامی وولویچ وارد شرکت نقشه‌نگاری پدرش شد و بعدها اداره آن را بر عهده گرفت. او نقشه‌های متعددی درباره جنگ‌های افغانستان، جنگ کریمه، آسیای میانه و مناطق دیگر جهان منتشر کرد و جغرافی‌دان رسمی ملکه ویکتوریا و شاهزاده آلبرت نیز بود.

نسخه اصلی این سند کجاست؟

نسخه اصلی نقشه در مجموعه نقشه‌های دیجیتال کتابخانه انجمن جغرافیایی امریکا در کتابخانه دانشگاه ویسکانسین میلواکی نگهداری می‌شود. نسخه دیجیتال آن از طریق مجموعه کتابخانه کنگره امریکا و پروژه کتابخانه دیجیتال جهانی در دسترس قرار گرفته است. اندازه نسخه اصلی نقشه ۴۴ در ۳۴ سانتی‌متر ثبت شده است.

این نقشه فرصتی است برای دیدن هرات پیش از گسترش شهر مدرن. حصارهای کامل، ارگ، مسجد جامع، راه‌ها، باغ‌ها و تاکستان‌ها در یک تصویر کنار هم ثبت شده‌اند. با مقایسه آن با نقشه امروز هرات می‌توان دید که شهر طی حدود یک‌ونیم قرن چگونه از محدوده دیوارهای قدیمی بسیار فراتر رفته است.