.hb-saleh { --bg: #f3eee2; --card: #fffaf0; --soft: #e8dfce; --text: #24312f; --muted: #68726e; --teal: #15706d; --deep: #073c3b; --gold: #bd8d3e; --line: rgba(21,112,109,.17); direction: rtl; position: relative; isolation: isolate; overflow: hidden; color: var(--text); background: radial-gradient(circle at 4% 0,rgba(189,141,62,.18),transparent 25rem), linear-gradient(145deg,var(--bg),#e8e1d4); border: 1px solid var(--line); border-radius: 24px; font-family: inherit; line-height: 2; box-shadow: 0 20px 55px rgba(41,47,40,.13); } html[data-hb-theme="dark"] .hb-saleh { --bg: #0b1718; --card: #132526; --soft: #1b3030; --text: #f1eee5; --muted: #bbc4c0; --teal: #61bbb5; --deep: #061818; --gold: #e2b45f; --line: rgba(230,235,224,.14); background: radial-gradient(circle at 4% 0,rgba(226,180,95,.11),transparent 25rem), linear-gradient(145deg,var(--bg),#102323); box-shadow: 0 24px 60px rgba(0,0,0,.38); } .hb-saleh, .hb-saleh * { box-sizing: border-box; } .hb-saleh a { color: inherit; } .hsl-pattern { position: absolute; inset: 0; z-index: -1; pointer-events: none; opacity: .38; background-image: linear-gradient(30deg,var(--line) 12%,transparent 12.5%,transparent 87%,var(--line) 87.5%), linear-gradient(150deg,var(--line) 12%,transparent 12.5%,transparent 87%,var(--line) 87.5%); background-size: 52px 90px; -webkit-mask-image: linear-gradient(#000,transparent 67%); mask-image: linear-gradient(#000,transparent 67%); } .hsl-hero { min-height: 560px; display: grid; grid-template-columns: minmax(0,1fr) minmax(320px,1fr); background: var(--deep); } .hsl-photo { position: relative; min-height: 560px; overflow: hidden; } .hsl-photo img { width: 100%; height: 100%; display: block; object-fit: cover; object-position: center 18%; filter: saturate(.9) contrast(1.04); } .hsl-photo:after { content: ""; position: absolute; inset: 0; pointer-events: none; background: linear-gradient(90deg,transparent 55%,rgba(5,24,24,.3)), linear-gradient(0deg,rgba(5,24,24,.8),transparent 46%); } .hsl-photo-label { position: absolute; right: 22px; bottom: 18px; z-index: 2; display: flex; align-items: center; gap: 10px; color: #fff8e9; font-size: 11px; font-weight: 800; } .hsl-photo-label:before { content: ""; width: 35px; height: 2px; background: #e0b762; } .hsl-hero-copy { position: relative; display: flex; flex-direction: column; justify-content: center; padding: clamp(34px,6vw,72px); } .hsl-arch { position: absolute; top: 35px; left: 35px; width: 92px; height: 92px; border: 1px solid rgba(226,180,95,.34); border-bottom: 0; border-radius: 48px 48px 0 0; opacity: .8; } .hsl-kicker { display: flex; align-items: center; gap: 12px; width: fit-content; margin-bottom: 21px; color: #e1ba69; font-size: 11px; font-weight: 900; } .hsl-kicker:after { content: ""; width: 48px; height: 1px; background: currentColor; } .hsl-title { margin: 0; color: #fffdf5; font-size: clamp(30px,4vw,44px); line-height: 1.4; font-weight: 900; } .hsl-role { margin: 11px 0 0; color: #e1ba69; font-size: clamp(15px,2vw,19px); font-weight: 800; } .hsl-lead { margin: 23px 0 0; color: #cbd7d2; font-size: 15px; line-height: 2.1; } .hsl-quick { display: grid; grid-template-columns: repeat(3,1fr); gap: 9px; margin-top: 29px; } .hsl-quick div { padding: 12px 8px; text-align: center; background: rgba(255,255,255,.055); border: 1px solid rgba(255,255,255,.12); border-radius: 12px; } .hsl-quick strong, .hsl-quick span { display: block; } .hsl-quick strong { color: #fffdf5; font-size: 13px; } .hsl-quick span { margin-top: 2px; color: #aebfba; font-size: 9px; } .hsl-body { width: min(100%,1050px); margin: auto; padding: clamp(40px,7vw,76px) clamp(16px,5vw,54px) 50px; } .hsl-intro { display: grid; grid-template-columns: minmax(0,1fr) 205px; gap: 30px; align-items: center; margin-bottom: 45px; } .hsl-intro p { margin: 0; color: var(--text); font-size: clamp(16px,2vw,18px); line-height: 2.25; } .hsl-origin { position: relative; padding: 24px 17px; text-align: center; color: #f8f5e8; background: var(--deep); border: 1px solid rgba(189,141,62,.42); border-radius: 80px 80px 15px 15px; } .hsl-origin:before { content: ""; position: absolute; inset: 8px; border: 1px solid rgba(226,180,95,.18); border-radius: 70px 70px 10px 10px; } .hsl-origin strong, .hsl-origin span { position: relative; z-index: 1; display: block; } .hsl-origin strong { color: #e5bd69; font-size: 25px; } .hsl-origin span { color: #c7d3cf; font-size: 11px; } .hsl-section { margin-top: 24px; padding: clamp(23px,4vw,37px); background: var(--card); border: 1px solid var(--line); border-radius: 18px; box-shadow: 0 12px 30px rgba(18,49,44,.055); } .hsl-head { display: flex; align-items: center; gap: 14px; margin-bottom: 17px; } .hsl-no { flex: 0 0 auto; display: grid; place-items: center; width: 36px; height: 36px; color: #fff; background: var(--teal); border-radius: 50% 50% 5px 5px; font-size: 11px; font-weight: 900; } html[data-hb-theme="dark"] .hsl-no { color: #061818; } .hsl-section h2 { margin: 0; color: var(--text); font-size: clamp(20px,3vw,25px); line-height: 1.55; font-weight: 900; } .hsl-section p { margin: 0; color: var(--muted); font-size: 15px; line-height: 2.15; } .hsl-section p + p { margin-top: 14px; } .hsl-pillars { display: grid; grid-template-columns: repeat(4,1fr); margin: 28px 0; overflow: hidden; background: var(--card); border: 1px solid var(--line); border-radius: 17px; } .hsl-pillar { padding: 22px 16px; border-left: 1px solid var(--line); } .hsl-pillar:last-child { border-left: 0; } .hsl-pillar span, .hsl-pillar strong, .hsl-pillar small { display: block; } .hsl-pillar span { color: var(--gold); font-size: 10px; font-weight: 900; } .hsl-pillar strong { margin-top: 7px; color: var(--text); font-size: 15px; } .hsl-pillar small { margin-top: 4px; color: var(--muted); font-size: 10px; } .hsl-quote { position: relative; margin: 28px 0; padding: clamp(28px,5vw,46px); overflow: hidden; color: #f8f6ec; background: radial-gradient(circle at 8% 15%,rgba(226,180,95,.16),transparent 18rem), var(--deep); border: 1px solid rgba(226,180,95,.27); border-radius: 18px; } .hsl-quote:before { content: ""; position: absolute; top: -40px; left: 28px; width: 130px; height: 130px; border: 1px solid rgba(226,180,95,.3); border-radius: 50%; } .hsl-quote p { position: relative; z-index: 1; margin: 0; color: #f4f3e9; font-size: clamp(18px,3vw,23px); font-weight: 800; line-height: 2; } .hsl-quote small { position: relative; z-index: 1; display: block; margin-top: 12px; color: #dcb667; font-size: 11px; } .hsl-legacy { display: grid; grid-template-columns: repeat(3,1fr); gap: 15px; margin-top: 24px; } .hsl-card { padding: 22px; background: var(--soft); border: 1px solid var(--line); border-radius: 15px; } .hsl-card span { color: var(--gold); font-size: 10px; font-weight: 900; } .hsl-card h3 { margin: 8px 0; color: var(--text); font-size: 17px; } .hsl-card p { margin: 0; color: var(--muted); font-size: 13px; line-height: 2; } .hsl-timeline { position: relative; margin: 5px 5px 0 0; padding-right: 30px; } .hsl-timeline:before { content: ""; position: absolute; top: 12px; right: 5px; bottom: 12px; width: 1px; background: linear-gradient(var(--gold),var(--teal),var(--line)); } .hsl-event { position: relative; display: grid; grid-template-columns: 110px minmax(0,1fr); gap: 16px; padding: 13px 0; } .hsl-event:before { content: ""; position: absolute; top: 24px; right: -30px; width: 11px; height: 11px; background: var(--card); border: 3px solid var(--gold); border-radius: 50%; } .hsl-year { color: var(--teal); font-size: 13px; font-weight: 900; } .hsl-event p { font-size: 14px; } .hsl-note { margin-top: 20px; padding: 17px 19px; color: var(--muted); background: var(--soft); border-right: 4px solid var(--gold); border-radius: 12px; font-size: 13px; line-height: 2; } .hsl-sources { margin-top: 40px; padding-top: 26px; border-top: 1px solid var(--line); } .hsl-sources h2 { margin: 0 0 14px; color: var(--text); font-size: 18px; } .hsl-links { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 9px; } .hsl-links a { padding: 7px 12px; color: var(--muted); background: var(--card); border: 1px solid var(--line); border-radius: 999px; font-size: 11px; font-weight: 700; text-decoration: none; } .hsl-footer { display: flex; justify-content: space-between; gap: 18px; margin-top: 36px; padding-top: 20px; color: var(--muted); border-top: 1px solid var(--line); font-size: 11px; } .hsl-footer strong { color: var(--teal); } @supports (animation-timeline:view()) { .hb-saleh [data-hsl-show] { animation: hsl-up both linear; animation-timeline: view(); animation-range: entry 5% cover 29%; } .hb-saleh [data-hsl-show="right"] { animation-name: hsl-right; } .hb-saleh [data-hsl-show="left"] { animation-name: hsl-left; } } @keyframes hsl-up { from { opacity: 0; transform: translateY(28px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } @keyframes hsl-right { from { opacity: 0; transform: translateX(24px); } to { opacity: 1; transform: translateX(0); } } @keyframes hsl-left { from { opacity: 0; transform: translateX(-24px); } to { opacity: 1; transform: translateX(0); } } @media(max-width:820px) { .hsl-hero { grid-template-columns: 1fr; } .hsl-photo { min-height: 400px; } .hsl-hero-copy { padding: 34px 23px 40px; } .hsl-intro { grid-template-columns: 1fr; } .hsl-origin { width: min(100%,260px); } .hsl-pillars { grid-template-columns: repeat(2,1fr); } .hsl-pillar:nth-child(2) { border-left: 0; } .hsl-pillar:nth-child(-n+2) { border-bottom: 1px solid var(--line); } .hsl-legacy { grid-template-columns: 1fr; } } @media(max-width:520px) { .hb-saleh { border-radius: 18px; } .hsl-photo { min-height: 340px; } .hsl-title { font-size: 30px; } .hsl-lead { font-size: 14px; } .hsl-quick { grid-template-columns: 1fr; } .hsl-quick div { text-align: right; padding-right: 14px; } .hsl-body { padding: 38px 14px 42px; } .hsl-section { padding: 21px 17px; } .hsl-pillars { grid-template-columns: 1fr; } .hsl-pillar { border-left: 0; border-bottom: 1px solid var(--line); } .hsl-pillar:last-child { border-bottom: 0; } .hsl-event { grid-template-columns: 88px minmax(0,1fr); gap: 9px; } .hsl-footer { flex-direction: column; gap: 4px; } } @media(prefers-reduced-motion:reduce) { .hb-saleh *, .hb-saleh *:before, .hb-saleh *:after { animation: none !important; transition: none !important; } }

عالم دینی و چهره اثرگذار حوزه غرب

چهره‌های هرات باستان

مولوی خداداد صالح

شیخ‌الحدیث، مدرس و رئیس پیشین شورای علمای حوزه غرب

مولوی خداداد صالح بیش از چند دهه در زندگی دینی، اجتماعی و سیاسی هرات حضور داشت. نام او با شورای علمای حوزه غرب، مسجد جامع بزرگ هرات، دارالعلوم عالی غیاثیه، دانشگاه الغیاث و تلاش برای گفت‌وگوی مذهبی پیوند خورده است.

اوبه، هرات زادگاه

حدود ۸۰ سال عمر

۳۰ عقرب ۱۴۰۲ تاریخ درگذشت

خداداد صالح اهل ولسوالی اوبه در شرق هرات بود. درباره سال تولد و دوران کودکی او معلومات دقیق و همسانی در منابع عمومی وجود ندارد. گزارش‌های منتشرشده هنگام درگذشت او نوشته‌اند که حدود ۸۰ سال عمر داشت و از جوانی به فراگیری علوم دینی پرداخت. او بعدها به یکی از بانفوذترین عالمان دینی غرب افغانستان تبدیل شد.

اوبه آغاز زندگی عالمی که چند دهه در هرات اثر گذاشت

۱

آموزش دینی و تدریس

مولوی خداداد صالح علوم دینی را فراگرفت و بخش بزرگی از زندگی خود را به تدریس، خطابت و آموزش شاگردان اختصاص داد. جزئیات محل و دوره‌های نخست آموزش او به گونه روشن در منابع در دسترس ثبت نشده است.

او با عنوان شیخ‌الحدیث شناخته می‌شد و در مدرسه‌های دینی هرات تدریس می‌کرد. رادیو آزادی گزارش داده است که او در دو سال پایانی زندگی، سمت رسمی نداشت و بیشتر وقت خود را صرف آموزش شاگردانش می‌کرد.

حوزه دینی تدریس علوم اسلامی آموزش چند نسل از طلبه‌ها

حوزه اجتماعی شورای علمای غرب حضور در مسائل عمومی هرات

حوزه آموزشی غیاثیه و الغیاث مدرسه و تحصیلات عالی

حوزه رسانه رسانه الغیاث برنامه‌های دینی و فرهنگی

۲

از محکمه هرات تا شورای علما

بر بنیاد گزارش‌های زندگی‌نامه‌ای، خداداد صالح در سال‌های جنگ با شوروی و حکومت دکتر نجیب‌الله با نیروهای مجاهدین نیز ارتباط داشت. پس از ورود مجاهدین به هرات در سال ۱۳۷۱، به ریاست محکمه هرات و ریاست شورای علما رسید.

او در دوره‌های متفاوت سیاسی، از حکومت مجاهدین و دوره نخست طالبان تا سال‌های جمهوری، جایگاه خود را در شورای علمای هرات حفظ کرد. همین تداوم حضور، او را به یکی از سیاسی‌ترین و بانفوذترین روحانیان هرات تبدیل کرد.

۳

مسجد جامع بزرگ هرات

مولوی خداداد صالح سال‌ها در مسجد جامع بزرگ هرات خطابه می‌خواند و به عنوان خطیب یا نایب خطیب این مسجد شناخته می‌شد. خطبه‌های او درباره مسائل دینی، صلح، جنگ، وحدت مذهبی و رویدادهای اجتماعی بازتاب گسترده داشت.

در عقرب ۱۳۹۵، هنگام نماز جمعه در مسجد جامع بزرگ هرات هدف سوءقصد قرار گرفت، اما جان سالم به در برد. این رویداد با اعتراض شماری از عالمان دینی هرات روبه‌رو شد.

۴

دارالعلوم غیاثیه و دانشگاه الغیاث

از مهم‌ترین میراث‌های آموزشی مولوی خداداد صالح، بنیان‌گذاری دارالعلوم عالی غیاثیه و موسسه تحصیلات عالی اسلامی الغیاث در هرات است. این مجموعه در ناحیه یازدهم شهر هرات فعالیت دارد و علوم دینی و دانشگاهی در آن تدریس می‌شود.

گزارش‌های محلی نوشته‌اند که هزاران دانش‌آموز، طلبه و دانشجو، به شمول زنان، در بخش‌های مختلف این مجموعه آموزش دیده‌اند. او همچنین رسانه الغیاث را برای نشر برنامه‌های دینی، فرهنگی و اجتماعی راه‌اندازی کرد.

میراث نخست

دارالعلوم عالی غیاثیه

مرکزی برای تدریس علوم دینی و آموزش طلبه‌های ولایت‌های غرب افغانستان.

میراث دوم

دانشگاه الغیاث

نهاد تحصیلات عالی که آموزش دانشگاهی را در کنار فعالیت‌های دینی دنبال کرد.

میراث سوم

رسانه الغیاث

رسانه‌ای با تمرکز بر مسائل دینی، فرهنگی، ملی و گفت‌وگوی مذهبی.

۵

وحدت مذهبی و گفت‌وگو

مولوی خداداد صالح در نشست‌های متعددی با عالمان شیعه و سنی شرکت کرد. رسانه‌های محلی از او به عنوان یکی از چهره‌های فعال در تقریب مذاهب اسلامی و گفت‌وگوی میان عالمان دینی یاد کرده‌اند.

در سال ۱۳۹۸، نماز جمعه‌ای با حضور نمازگزاران شیعه و سنی در هرات برگزار شد و او در خطبه خود بر تقوا و اتحاد تاکید کرد. ارتباط او با عالمان شیعه و حضور در برنامه‌های مشترک مذهبی، بخش مهمی از کارنامه اجتماعی او بود.

۶

موضع‌گیری در برابر جنگ

مولوی خداداد صالح در سال‌های پایانی جمهوری بارها خواستار توقف جنگ و آغاز گفت‌وگوهای صلح شد. او در سال ۱۳۹۹ حمله به غیرنظامیان، شفاخانه‌ها، مسجدها و مراسم عمومی را خلاف اسلام خواند.

او در یک نشست شورای علمای حوزه غرب گفت که کشتن غیرنظامیان توجیه دینی ندارد و از طالبان و حکومت خواست آتش‌بس کنند. صالح تلاش برای صلح را یک مسئولیت دینی می‌دانست و جنگ را راه حل افغانستان نمی‌خواند.

۷

خط زمانی زندگی و فعالیت

حدود دهه ۱۳۲۰

تولد در ولسوالی اوبه ولایت هرات. سال دقیق تولد در منابع عمومی روشن نیست.

سال‌های جوانی

فراگیری علوم دینی و آغاز تدریس و فعالیت مذهبی.

دوران جهاد

حضور در فعالیت‌های دینی و ارتباط با شورای شهری مجاهدین.

۱۳۷۱

رسیدن به ریاست محکمه هرات و شورای علما پس از ورود مجاهدین.

دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰

ادامه ریاست شورای علمای حوزه غرب در دوره‌های سیاسی متفاوت.

عقرب ۱۳۹۵

جان سالم بردن از سوءقصد هنگام نماز جمعه در مسجد جامع بزرگ هرات.

ثور ۱۳۹۹

محکوم‌کردن حمله به غیرنظامیان و درخواست آتش‌بس و گفت‌وگوی صلح.

۳۰ عقرب ۱۴۰۲

درگذشت در پاکستان پس از چند ماه بیماری و درمان.

۸

درگذشت و بازتاب آن

مولوی خداداد صالح شامگاه سه‌شنبه ۳۰ عقرب ۱۴۰۲، پس از چند ماه بیماری، در پاکستان درگذشت. او برای درمان به آن کشور رفته بود. هنگام درگذشت حدود ۸۰ سال داشت.

درگذشت او با واکنش شخصیت‌های دینی، فرهنگی و سیاسی روبه‌رو شد. شماری او را عالمی میانه‌رو و وحدت‌گرا خواندند. ارزیابی‌ها از نقش سیاسی او یکسان نبود، اما نفوذ چند دهه‌ای او در زندگی دینی و اجتماعی هرات در بیشتر گزارش‌ها مورد تاکید قرار گرفت.

یادداشت پژوهشی: تاریخ دقیق تولد، محل‌های تحصیل و همه جزئیات سال‌های نخست زندگی مولوی خداداد صالح در منابع عمومی ثبت نشده است. از همین رو، معلومات تاییدنشده در این معرفی به عنوان واقعیت قطعی نوشته نشده است.

منابع برای مطالعه بیشتر

رادیو آزادی تلویزیون آمو فعالیت‌های فرهنگی و دینی زندگی سیاسی مولوی صالح گزارش سوءقصد سال ۱۳۹۵