رنگین دادفر اسپنتا پس از پایان مکتب در هرات، تحصیلات خود را در رشته‌های مرتبط با حقوق، سیاست و روابط بین‌الملل دنبال کرد. او بخشی از آموزش عالی خود را در کابل و ترکیه گذراند و در سال ۱۳۶۱ خورشیدی به آلمان رفت.

در آلمان، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و روابط بین‌الملل را ادامه داد و در دانشگاه فنی آخن دکتورا گرفت. منابع دانشگاهی، سال دریافت دکتورای او را حدود ۱۳۷۰ خورشیدی ثبت کرده‌اند.

اسپنتا از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۴ خورشیدی در دانشگاه فنی آخن آلمان در حوزه علوم سیاسی تدریس کرد. فعالیت دانشگاهی او بر سیاست، توسعه، روابط بین‌الملل و افغانستان تمرکز داشت. او همچنین با مرکز مطالعات جهان سوم این دانشگاه همکاری داشت.

در کنار تدریس، در فعالیت‌های سیاسی و مدنی مرتبط با افغانستان حضور داشت. منابع دانشگاهی از فعالیت او در ائتلاف برای دموکراسی در افغانستان و بخش محلی حزب سبز آلمان یاد کرده‌اند.

اسپنتا در سال ۱۳۸۴ خورشیدی به افغانستان بازگشت. او برای مدتی در دانشگاه کابل تدریس کرد و سپس به عنوان مشاور ارشد امور بین‌المللی حامد کرزی، رئیس‌جمهور وقت، کار خود را در ساختار دولت آغاز کرد.

آشنایی با سیاست بین‌الملل، تجربه زندگی در اروپا و تسلط بر چند زبان، زمینه ورود او به دیپلوماسی رسمی افغانستان را فراهم کرد. او به زبان‌های دری، پشتو، ترکی، آلمانی و انگلیسی صحبت می‌کند.

حامد کرزی در سال ۱۳۸۵ خورشیدی اسپنتا را برای وزارت امور خارجه معرفی کرد. مجلس نمایندگان در ۳۱ حمل همان سال به او رای اعتماد داد و او تا جدی ۱۳۸۸ در این سمت باقی ماند.

دوره وزارت او با حضور گسترده جامعه جهانی در افغانستان، افزایش روابط دیپلوماتیک کابل و بحث‌های پیوسته درباره امنیت، بازسازی، مهاجرت و مناسبات منطقه‌ای هم‌زمان بود. نام و امضای او در شماری از توافقنامه‌های رسمی افغانستان با کشورهای دیگر ثبت شده است.

در ثور ۱۳۸۶، مجلس نمایندگان اسپنتا و وزیر امور مهاجران را در پی اخراج اجباری مهاجران افغانستان از ایران استیضاح کرد. نمایندگان به سلب اعتماد از اسپنتا رای دادند، اما حامد کرزی موضوع را به دادگاه عالی فرستاد.

دادگاه عالی رای مجلس را از نظر حقوقی معتبر ندانست و اسپنتا در سمت خود باقی ماند. این رویداد به یکی از مناقشه‌های مهم میان ریاست‌جمهوری، مجلس نمایندگان و دادگاه عالی تبدیل شد.

پس از پایان کارش در وزارت خارجه، اسپنتا در سال ۱۳۸۹ به عنوان مشاور امنیت ملی حامد کرزی تعیین شد و تا پایان دوره ریاست‌جمهوری او در سال ۱۳۹۳ در این سمت ماند.

در این دوره، شورای امنیت ملی در موضوع‌هایی چون جنگ، روابط با امریکا و پاکستان، گفت‌وگوهای صلح و سیاست امنیتی نقش محوری داشت. اسپنتا در بسیاری از دیدارها و مذاکرات خارجی از جانب شورای امنیت ملی گفت‌وگو می‌کرد.

رنگین دادفر اسپنتا مسیر متفاوتی را در میان چهره‌های معاصر هرات پیموده است. او از محیط محلی کرخ به دانشگاه‌های بیرون از افغانستان رفت، سال‌ها در اروپا تدریس کرد و سپس در یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر، مسئولیت‌های بلند دیپلوماتیک و امنیتی را به عهده گرفت.

موافقانش او را سیاستمداری دانشگاهی، صریح و منتقد مداخله خارجی می‌دانند. منتقدانش نیز عملکرد او را بخشی از کارنامه سیاسی دولت حامد کرزی ارزیابی می‌کنند. نوشته‌ها و خاطرات او همچنان در بحث‌های مربوط به جمهوری پیشین مورد مراجعه قرار می‌گیرند.